CHIL

Listopad 14, 2015

HASŁO / CHIL

CHIL / HASŁO — C — 4, H — 11, I — 12, L — 15 LITERA ALFABETU POLSKIEGO:

CHIL D1 MAL POZA Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak / DOMINIAK AH™

CHIL D1 MAL POZA Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak / DOMINIAK AH™

CHIL / Strona prezentuje chronologiczny wykaz wyrazów na litery „CHIL”, zebrany przez Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak Tychy, ulica Żwakowska 8/66, Poland, Europe.

CHIL / Odwiedziny.

CHIL / Malarstwo, Rysunek, Grafika.

CHIL / Rzeźba i Ceramika.

CHIL / Falerystyka, Weksylologia, Heraldyka, Symbolika i Emblematyka.

CHIL / Broń Biała.

CHIL / Kompendium.

CHIL / BAHA.

CHIL / DAMA.

CHIL / CUDO.

CHIL / C:

CHILE zajmuje wąski, górzysty pas ziemi wzdłuż południowo-zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej. Jest krajem bogatym w złoża mineralne i posiada prężnie rozwijający się sektor przemysłu wytwórczego.

CHILIAZM [gr. chílioi ’tysiąc’], wiara w nastanie na ziemi 1000–letniego Królestwa Bożego rządzonego osobiście przez Chrystusa; podzielało ją wielu pisarzy kościelnych pierwszych wieków chrześcijaństwa. Chiliazm został odrzucony, gdy chrześcijaństwo stało się religią panującą; odżył wśród sekt średniowiecza (joachimitów, taborytów), a w XVI–XVII w. wśród zwolenników radykalnego nurtu reformacji (częściowo anabaptyści, mennonici, independenci); sekty te utożsamiały Królestwo Boże na ziemi z bezklasowym społeczeństwem nie znającym własności prywatnej i władzy państwowej. Chiliazm występuje do dziś w niektórych sektach.

CHILPERYK I, ur. 539 r., zm. 584 r., król Neustrii 561–84, z dynastii Merowingów, syn Chlotara I; odznaczał się despotyzmem i okrucieństwem, został zamordowany w Chelles.

CHIMERA [gr. chímaira ’koza’]: 1) mitologia grecka ziejący ogniem potwór likijski, najbardziej znany w postaci lwa z głową kozy na grzbiecie i wężem w miejsce ogona; pokonany przez — Bellerofonta; sceny z tej walki były tematem greckiego malarstwa wazowego od VII w. p.n.e., sztuki rzymskiej i etruskiej (posąg Chimery z Arezzo, III w. p.n.e. — Florencja); Chimera była wg starożytnych symbolem wulkanu Chimera w staroż. Likii, o którym wspomina Pliniusz St. (Hist. nat. II); 2) sztuki plastyczne motyw dekoracyjny w formie fantastycznego stworu o kształtach ludzko–zwierzęcych, stosowany przede wszystkim w średniowiecznej rzeźbie architektonicznej jako symbol szatana (chimera na katedrze Notre Dame w Paryżu); 3) przen. kaprys, urojenie.

CHIMERA, przeraza, Chimaera monstrosa, ryba morska z grupy — zrosłogłowych; ma bardzo dziwaczny wygląd (stąd nazwa); ciało wydłużone (dł. do 1 m), ku tyłowi przechodzi w biczowaty ogon; — linia boczna bardzo wyraźna; żywi się głównie mięczakami, szkarłupniami i skorupiakami, które rozciera trzema parami płytek zębowych; zamieszkuje Ocean Atlantycki i Morze Śródziemne na głębokości około 1000 m; łowiona okolicznościowo; mięso niejadalne, z wątroby otrzymuje się tran.

CHINÉ [sziny; od francuskiej nazwy Chin], tkanina bawełniana lub jedwabna, o osnowie zadrukowanej przed tkaniem, mieniąca się, z wzorami o zamazanych konturach; używana na suknie, chusty zasłony.

CHINTZ [ czynts; ang. < hindi, ’barwa’], tkanina bawełniana, jaskrawo zadrukowana i powleczona cienką warstwą wosku, sztywna i błyszcząca, zmywalna; używana głównie na abażury i zasłony.

CHINO [szi:no], zambo, nazwa używana w Ameryce na określenie ludności mieszanej indiańsko-murzyńskiej. 

HONOOK [czynuk; indiańskie Cinook, nazwa szczepu], 1) wiatr suchy, ciepły, o charakterze wiatru fenowego, wiejący w Ameryce Pn. z pd. zachodu wzdłuż wsch. stoków G. Skalistych. Zwykle trwa 3–4 dni z rzędu. Może spowodować wzrost temperatury powietrza o 30º, przy czym w zimie wzrost o 10–20º może nastąpić w ciągu kilku kub kilkunastu minut. 2) wiatr pd.zach. występujący na zach. wybrzeżu USA, ciepły w zimie, chłodny w lecie. W przeciwieństwie do poprzedniego powoduje pogodę pochmurną i dżdżystą. 

CHINY to trzeci co do wielkości kraj świata, zajmujący prawie jedną czwartą kontynentu azjatyckiego i graniczący z czternastoma krajami. To również najbardziej zaludnione państwo świata z ponad miliardem mieszkańców, co stanowi prawie jedną piątą ludności świata. Dzięki wielkości swego terytorium Chiny charakteryzują się silnym zróżnicowaniem powierzchni i klimatów. Obejmują one bowiem śnieżne Himalaje i Wyżynę Tybetańską na południowym zachodzie, serię kotlin pustynnych na dalekim północnym zachodzie i północnym wschodzie przy granicy z Mongolią, gęsto zaludnione równiny na północy Chin i tropikalne, południowo-wschodnie wybrzeże blisko Hongkongu i Makau. Płaskowyż tybetański, najwyżej położony na kuli ziemskiej, nazywany jest też „Dachem świata”. Na jego wschodnich zboczach biorą początek: rzeka Mekong, która kieruje się następnie do Azji Południowo-Wschodniej i dwie największe drogi wodne Chin: Jangcy i Huang-he (Rzeka Żółta). W Tybecie żyje na wolności wiele unikatowych dzikich zwierząt, na przykład jak i takin (spokrewniony z wołem piżmowym). Lasy południowego Tybetu i Sichuanu zamieszkuje panda mała. Jej krewny, rzadka panda wielka, zamieszkuje lasy bambusowe Sichuanu i pozostaje pod ścisłą ochroną rządową. Chiny to jedna z najstarszych i najbardziej rozwiniętych cywilizacji świata. Już przed nasza erą Chińczycy udoskonalili wykorzystanie koła, rozwinęli pismo, które jest używane do dziś, wynaleźli kalendarz , rozwinęli produkcję wyrobów z brązu, żelaza i stali, jako pierwsi użyli metalowych monet i papierowych pieniędzy, wynaleźli proch strzelniczy i także jako pierwsi tkali jedwab fabrycznie. Podczas panowania dynastii Czou, najbardziej wpływowy nauczyciel i myśliciel chiński, Konfucjusz (551-479 r. p.n.e.), ustalił model filozofii chińskiej na następne stulecia. W roku 221 p.n.e. władca księstwa Qin, Zhao Zheng, zjednoczył różne obszary, tworząc państwo chińskie i zażądał dla siebie tytułu Huang ti (pierwszy suwerenny cesarz). Zbudował on także w celu obrony królestwa potężny system połączonych fortyfikacji – Wielki Mur Chiński. Zhao Zhenga pochowano wraz z 6000 figur z terakoty, znanymi obecnie jako „Armia z Terakoty”, która stanowi jedną z głównych atrakcji turystycznych Chin. System dynastyczny zanikł w Chinach na początku XX wieku wraz ze śmiercią cesarza Pu Yi, ostatniego z dynastii mandżurskiej, która panowała w Chinach przez 268 lat. Rządy w XIX wieku były skorumpowane, co wywołało serię powstań, które doprowadziły w końcu XX w. do zaciekłej wojny domowej, przerwanej jedynie przez okres dominacji japońskiej. Jedność narodowa (prócz Tajwanu) przywrócona została przez założenie Republiki Ludowej Chin w 1949 r. pod władzą komunistycznego przywódcy Mao Zedonga, przewodniej postaci w „wielkim skoku” i „rewolucji kulturalnej”. Od 1949 r. Chiny są państwem jednopartyjnym, w którym partia komunistyczna kontroluje większość aspektów życia codziennego poprzez organizacje masowego członkostwa, takie jak związki zawodowe, organizacje młodzieżowe oraz stowarzyszenia społeczne. Od lat siedemdziesiątych gospodarka Chin stale przekształca się z gospodarki centralnie zarządzanej w gospodarkę rynkową, gdzie prywatny produkt może być sprzedany dla prywatnego zysku, jednak większość średnich i dużych przedsiębiorstw należy jeszcze do państwa lub spółdzielni. Kraj ten posiada główne zasoby takie jak: węgiel kamienny, rudy żelaza, ropa naftowa, energia wodna, złoża rud rtęci, cyny, wolframu, antymonu, manganu, aluminium, ołowiu, cynku.

CHIŃSKIE PISMO, pismo ideograficzno–fonetyczne, którym pisany jest od III tysiąclecia p.n.e. język chiński. Najstarsze zabytki (napisy wróżebne na łopatkach wołu i na skorupach żółwi, XV w. p.n.e.) pochodzą z czasów, kiedy pismo chińskie miało już za sobą duży okres ewolucji. Z epoki dynastii Czou (1122–256 p.n.e.) zachowało się wiele inskrypcji na naczyniach z brązu. Z następnych okresów pochodzą liczne napisy tablicach kamiennych, a później teksty na tabliczkach bambusowych, na jedwabiu oraz rękopisy i druki na papierze. Pismo chińskie składa się ze znaków, które pierwotnie odpowiadały jednosylabowym wyrazom. Zależnie odbudowy znaki pisma chińskiego dzieli się na pięć grup. Najstarszą grupę stanowią piktogramy proste, będące rysunkami konkretnych przedmiotów, jak np. ży ’słońce’, jüe ’księżyc’. Drugą, równie starą grupę stanowią piktogramy abstrakcyjne, tj. znaki, które są symbolami pojęć oderwanych (najczęściej stosunków przestrzennych), jak np. czung ’środek’. Trzecią grupę tworzą piktogramy złożone, czyli znaki zbudowane z kilku elementów prostych, wskazujących na znaczenie całości, np. ming ’jasny’ — znak łożony z elementów słońce i księżyc. Czwartą grupę stanowią znaki zapożyczone, które pierwotnie oznaczały przedmioty konkretne, a później zostały użyte dla oznaczenia identycznie lub podobnie brzmiących wyrazów, których znaczenie trudno było wyobrazić rysunkiem, np. laj ’iść’ to pierwotny rysunek jęczmienia. Najliczniejszą grupę tworzą znaki fonetyczno–semantyczne, tj. takie, w których jedna część wskazuje wymowę, druga zaś kategorię semantyczną danego wyrazu, jak np. czung ’lojalność’; górna część znaku: czung ’środek’ wskazuje wymowę, dolna część: sin ’serce’ wskazuje, że chodzi o wyraz należący do kategorii uczuć. Znaki fonetyczno–semantyczne stanowią dzisiaj około 90% znaków pisma chińskiego. Ogólna liczba znaków Pisma chińskiego dochodzi do 50 000, z czego duży procent stanowią różnego typu warianty (postaci paleograficzne, oboczne, uproszczone). Współcześnie w użyciu potocznym jest 3–6 tys. znaków. Pismo chińskie przybierało różne postaci, zależnie od materiału, którego używano do pisania. Rozróżnia się następujące style p.ch.: pismo wielkie pieczęciowe, małe pieczęciowe, kancelaryjne, regularne, bieżące oraz trawiaste, czyli kursywa. Poza Chinami p.ch., uzupełnione pochodzącymi od niego pismami sylabicznymi, jest do dziś używane w Japonii (— japońskie pismo). P.ch. było używane w Korei (— koreańskie pismo) i w Wietnamie (— wietnamskie pismo). Dla notowania niektórych języków niechińskich na terenie Chin tworzono systemy pochodne od pisma chińskiego (np. pismo lolo, pismo si–sia). Od 1958 r. w Chinach wprowadzono dotychczas jako element pomocniczy, alfabet łaciński złożony z 26 liter.

CHIŃSKI WIELKI MUR, Wan–li czang–czeng [mur długości 10 tysięcy li], budowla około 2400 km dł., 4–16 m wys.,4–8 m szer., zaopatrzona w bramy i wieże, wzniesiona do obrony przed najazdami plemion koczowniczych; przebiega od miejscowości Szanghajkuan (nad zatoką Liaotung) na wschodzie do Ciajükuan (w górach Nan–szan) na zachodzie. Pierwotnie wał ziemny, stopniowo umacniany budową kamienną; pierwsze odcinki, prawdopodobnie z VI w. p.n.e. zostały połączone za panowania ces. Szy–huang–ti (221–210 p.n.e.) z dynastii Cin. Wielokrotnie przedłużany i przebudowywany, Wielki Mur Chiński w znacznym stopniu zachował wygląd z XVI w.

CHIPPENDALE [czypndejl], styl w meblarstwie ang. 2 poł. XVIII w. Twórcą jego był londyński ebenista Thomas Cippendale (1718–79), znany gł. jako autor pracy The Gentleman and Cabinet Maker’s Director (1754), stanowiącej rodzaj katalogu wzorów mebli. Projekty chippendale nie miały jednolitego charakteru. Występowały w nich kolejno formy ang. baroku (Anny królowej styl), franc. rokoka, motywy chiń. i gotyckie (maswerki, rozety), a w ostatniej fazie zaznaczył się silny wpływ klasycyzmu R. Adama. Sprzęty chippendale cechowała spokojna, pełna elegancji forma, solidność, funkcjonalność i wygoda. Wyrabiano je głównie z mahoniu, zdobiono intarsją z hebanu i drzewa różanego lub odpowiednim doborem układu słojów. Okucia były stosowane rzadko. Meble o motywach chiń. były malowane i lakierowane. Charakterystyczne formy miały krzesła i fotele, dzięki wprowadzeniu płaskiego ażurowego oparcia z motywem wstęgowym i nóżek zakończonych ozdobnymi szponami. Do typowych wzorów chippendale należały też kanapy, stoły i wszelkie meble skrzyniowe. Wzory chippendale, szeroko rozpowszechnione i naśladowane w XVIII w. przez wiele warsztatów w Europie (zwłaszcza w Anglii i Niemczech) i Stanach Zjedn., oddziałały też silnie na rozwój meblarstwa w tym okresie. W Polsce meble w stylu chippendale znajdują się m.in. w zamku w Łańcucie i w pałacu w Nieborowie. 

CHIRIQUÍ [cziriki], Barú, wulkaniczny szczyt w zach. Panamie, w pobliżu granicy z Kostaryką. Wys. 3477 m n.p.m. (najwyższy szczyt Panamu). 

CHIROGRAF [gr. cheír ’ręka’], odmiana dokumentu średniowiecznego, używana od ok. X w. Chirograf składał się z dwóch części o jednobrzmiącej treści, rozcinanych w odpowiednim miejscu. Możliwość ich dokładnego dopasowania stanowiła o wiarygodności dokumentu, zastępując inne środki uwierzytelnienia, jak podpisy świadków czy pieczęć.

CHIRON, Cheírõn, mit. gr. centaur słynny z prawości charakteru, mądrości i wiedzy med. (jego uczniem był Asklepios). Syn Kronosa i Filiry Okeanidy. Wychowawca Achillesa, Jazona i in. bohaterów gr. Raniony zatrutą strzałą Heraklesa, zrzekł się nieśmiertelności na rzecz Prometeusza. Zeus przeniósł go między gwiazdy. W sztuce znany z rzym. malowideł ściennych z Herkulanum (Chiron i Achilles — Neapol, Museo Nazionale) i dzieł R. Rinaldiego, F. Lippiego i G. M. Crespiego.

CHIROTERIUM, Chirotherium, ślady stóp odciśnięte w triasowych piaskowcach Europy i Ameryki Pn. Stanowisko systematyczne zwierzęcia, które je pozostawiło, jest niepewne. Ostatnio przyjmuje się, że był to gad z rzędu Thecodontia (naczelne gady), o dużych kończynach tylnych i znacznie mniejszych przednich.

CHITON [gr.], grecka szata lniana lub wełniana bez rękawów, zeszyta z boku, spinana na ramionach fibulami, luźna lub przepasana. Chiton wywodzi się z Mezopotamii. W staroż. Grecji od czasów Homera używany był przez mężczyzn. Pod wpływem mody jońskiej od poł. VI w. p.n.e. stał się też strojem kobiecym. Był długi, fałdzisty, starannie układany i przewiązywany w pasie, a od IV w. p.n.e. — pod piersiami. Długie chitony nosili również dostojnicy i starcy. Krótkie chitony były zasadniczym ubiorem męskim, wojownicy nosili je pod pancerzem dla ochrony ciała.

CHJENA, potoczna nazwa Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej (ChZJN). Bloku utworzonego w związku z wyborami do sejmu 1922 i obejmującego prawicowe stronnictwa: Nar. Demokrację, Chrześc. Demokrację oraz Nar.-Chrześc. Stronnictwo Ludowe. W wyborach ChZJN uzyskał 163 mandaty poselskie (na 444) i 48 senatorskich (na 111).

CHLAJNA [gr.], duży prostokątny płaszcz wełniany, spinany na piersiach lub na prawym ramieniu, noszony w staroż. Grecji. W czasach Homera była ubiorem żołnierzy i wieśniaków. W rzeźbie epoki klasycznej przedstawiano w niej filozofów.

CHLAMIDA [gr. chlamýs], krótka wierzchnia szata pochodząca z Macedonii. Noszona w staroż. Grecji przez młodzież, wojowników, jeźdźców i podróżnych. Był to prostokątny płat wełny o dolnym boku zaokrąglonym, spinany fibulą na prawym ramieniu lub pod brodą.

ĆMY, motyle nocne, powszechnie przyjęta nazwa motyli latających głównie nocą. Obejmują olbrzymią większość gatunków z rzędu motyli, gdyż na 18 grup rodzin aż 16 zalicza się do ciem, a tylko dwie grupy do motyli dziennych. W naszej faunie ćma stanowi stanowi około 95% gatunków wszystkich motyli. Nie wszystkie ćmy prowadzą tryb życia nocny, chociaż znaczna większość jest wierna tej zasadzie; istnieją ćmy heliofilne, latające wyłącznie w słońcu, jak np. wiele gatunków kraśników, nocnicówek lub molowców; liczne gat. ciem odznaczają się tym, że ich samce latają w dzień, a samice w nocy, lub odwrotnie (np. niektóre gatunki prządkówek, miernikowców lub nocnicówek). Istnieją wreszcie gatunki ciem latające równie chętnie w dzień, jak i w nocy. Podział motyli na dzienne i nocne oparty jest wyłącznie na trybie życia owadów dojrzałych (imago), natomiast obyczaje gąsienic nierzadko pozostają w sprzeczności z tym podziałem, reprezentując fototropizm odwrotny.

ĆWIERTNIA, polska średniowieczna miara objętości ciał sypkich, od XVIII w. Identyfikowana z korcem. Podział i wielkości ćwiertni były lokalne. W różnych okresach, niejednakowe. Najpospolitsza w Polsce była ćwiertnia krakowska. W XVIII w. zawierała 36 garncy (około 136 l). 1 ćwiertnia krakowska żyta ważyła ok. 101 kg, pszenicy ok. 107 kg.

CHIL / Abecadło: A Ą B C Ć D E Ę F G H I J K L Ł M N Ń O Ó P R S Ś T U W Y Z Ź Ż.

CHIL / Strony polecane:

CHIL / czytaj.

CHIL / ciekawe.

CHIL / Muzeum (Żwakowska) szukaj na mapie Google

Comments are closed.